Mnamo Agosti 1944,
wakati Paris ilikuwa karibu kukombolewa baada ya miaka minne ya kazi,
Hitler alitoa amri ya kuharibu jiji hilo kwa kulipua madaraja na makaburi.
Legend ina kuwa jenerali wa Ujerumani kamanda wa Paris,
Dietrich von Choltitz, kwa makusudi kumuasi Führer
kuokoa mji wa kale kwamba Hitler alitaka kufuta ramani.
Toleo hili la jinsi Paris iliokolewa
ilisimuliwa na jenerali katika kumbukumbu zake zilizoandikwa mnamo 1950.
Hadithi ya kushangaza ambayo imekubaliwa kwa fasihi na sinema
na kulisha mawazo ya vizazi kadhaa nchini Ufaransa.
Inapaswa kusemwa, ni hadithi nzuri, labda kubwa sana.
Mipango ya siri ya Hitler ilikuwa ipi?
Ili kujua ukweli, inabidi tuzame kwenye hadithi
na kufukua na kuchunguza kumbukumbu zilizosahaulika
kupata ushahidi wa kile kilichotokea mwishoni mwa 1944.
Mnamo Juni 1940, Ufaransa ilijisalimisha.
Athari ilikuwa ya kimataifa, Paris ilikuwa imeanguka.
Ilitangazwa kuwa mji wazi
na alijisalimisha kwa adui bila ulinzi ili kuepusha uharibifu wake.
Alfajiri ya tarehe 14 Juni, Wajerumani waliingia mjini
na akaruka swastika kutoka juu ya Mnara wa Eiffel.
Miaka ishirini na moja baada ya unyonge Mkataba wa Versailles mnamo 1918,
Ujerumani ililipiza kisasi.
Mwisho wa mwezi, Hitler alikuja kustaajabia ushindi wake mpya, Paris,
ziara fupi.
Ndani ya masaa mawili na nusu,
Fuhrer alienda kutoka mnara hadi mnara katika jiji lisilo na watu.
Paris ilimvutia, lakini alikuwa na hatima gani juu yake?
Katika Mein Kampf, anaonyesha chuki na dharau kwa Wafaransa.
Adui anayekufa, anaandika.
Kidogo, cha juu juu,
ambao walionyesha kuwa hawawezi ya kushinda vita peke yake mnamo 1918.
Kwa neno moja, adui ambaye lazima ashindwe.
Kwa macho ya Hitler, Paris inaweza tu kupondwa au kuharibiwa,
na hiyo ndiyo aliamuru miaka minne baadaye.
Ili kuelewa hadithi juu ya uharibifu uliotangazwa wa Paris,
lazima kwanza tuangalie kwenye kumbukumbu za jenerali wa Ujerumani.
Tuko mnamo Agosti 1944.
Kwa Wanazi, hali imebadilika sana
tangu ziara ya Hitler mnamo Juni 1940.
Wasovieti wameendelea magharibi katikati mwa Poland.
Washirika wametua Normandy na wanaelekea mashariki.
Hitler anateua jenerali asiyejulikana,
kamanda wa Kitengo cha Festung Groß-Paris
mwanzoni mwa Agosti.
Jina lake ni Dietrich von Choltitz.
Hata hivyo, huyu afisa ni nani na anatoka wapi?
Von Choltitz ni afisa halisi wa Prussia, karibu caricature.
Anatoka katika familia ya maafisa.
Baba yake alikuwa kanali wakati wa Vita Kuu.
Anatoka katika familia ya wamiliki wa ardhi.
Yeye ni afisa wa kazi katika jeshi la watoto wachanga.
Von Choltitz aliaminiwa sana na Hitler
na mapema Agosti 1944, hii ilikuwa muhimu.
Wiki mbili zilizopita, Führer aliepuka shambulio
iliyoandaliwa na maafisa wa Wehrmacht waliotaka kumuua
na kuupindua utawala wa Nazi.
Baada ya hapo, alizidi kujifungia
na zaidi ya hapo awali, naendelea udhibiti mkali juu ya shughuli za kijeshi.
Jeshi ilikuwa moja ya mihimili ya utawala
kwa sababu ilikuwa chombo ambayo ilimruhusu kupigana vita vyake,
kushinda mataifa, kufikia malengo ya Wanazi.
Hiyo ilikuwa imekwisha na alipoteza imani kabisa na jeshi.
Utakaso uliofuata shambulio hili aliwaacha 5,000 wakiwa wamekufa.
Jenerali huko Paris ambaye alihusika katika njama hiyo
ingekuwa mwisho kuning'inia kwenye ndoano ya mchinjaji.
Dietrich von Choltitz aliteuliwa badala yake na Hitler ana kwa ana.
Hakuhusika katika njama dhidi ya Führer.
Alikuwa jenerali mwaminifu na mwenye nidhamu.
Alikuwa nchini Urusi tangu 1941.
Tunajua kwamba tangu mapema 1942.
Wanazi wakitekeleza sera kuwaangamiza Wayahudi kutoka Ulaya.
Jeshi la kawaida lilihusika sana katika utekelezaji wa sera hii.
Sio tu SS walioshiriki
katika mauaji na uhamisho.
Kwa kweli, Von Choltitz hakuwa mwanadamu kabisa
kwamba hadithi inadai kuwa yeye.
Alikuwa na bidii kabisa na akajionyesha kuwa hana huruma.
Kama Luteni Kanali mnamo 1940,
alipuuza kutoegemea upande wowote kwa Uholanzi kwa kushambulia Rotterdam.
Aliharibu kabisa kituo cha jiji baada ya Waholanzi tayari kujisalimisha.
Mnamo 1942, katika kuzingirwa kwa Sevastopol.
alichangia mauaji hayo ya makumi ya maelfu ya raia
na kuamuru matumizi ya Karl-Gerät
kipande kikubwa zaidi cha silaha kuwahi kujengwa.
Hakuacha chochote ila magofu.
Huyu alikuwa mtu katili ambaye Hitler alimpa udhibiti kamili
wa Kitengo cha Festung Groß-Paris.
Ilikuwa ni uzoefu wake wa kwanza ya mji mkuu.
Hajawahi kwenda Paris,
ingawa ziara ya Paris ilikuwa, kama safari ya Italia,
aina ya ibada ya kupita
kwa miduara iliyoelimika vizuri alikuwa nchini Ujerumani.
Tunajua kwamba tangu 1944, alipokuwa mfungwa wa Washirika,
alielezea huduma za Amerika jinsi alivyochukia Ufaransa,
alichukia Paris na aliwachukia Wafaransa.
Ujumbe wa Von Choltitz ilikuwa ya umuhimu mkubwa.
Paris ilikuwa kitovu muhimu cha mawasiliano mpaka Rouen.
Madaraja yote juu ya mchanga
ilikuwa imebomolewa na milipuko ya Washirika baada ya D-Day.
Maagizo yake yalikuwa ya kuhakikisha kwamba Paris ilibaki salama
kama iko kwenye njia ya uokoaji kwa askari kutoka Normandy.
Mnamo tarehe 9 Agosti,
Von Choltitz alikaa Le Meurice,
hoteli ya kifahari iliyoko Rue de Rivoli mbele ya bustani ya Tuileries.
Alipofika, alibainisha kuwa anga
na mji mkuu inaweza kutatiza utume wake.
Choltitz alipofika Paris, anapata mji ambao wenyeji wake
kwa karibu mwezi wamekuwa wakionyesha uadui wao
kwa kazi hiyo kwa njia moja au nyingine.
Kuna machafuko mengi,
na yeye haraka inaleta hisia mbaya kwa WaParisi.
Majira ya joto ya 1944 ilikuwa mada ya kumbukumbu zingine,
pamoja na ile ya Von Choltitz.
Kama wale walioachwa na mwanadiplomasia
ambaye alikuwa balozi wa Uswidi huko Paris wakati huo.
Raoul Nordling, hadithi ina kuwa yeye ni mtu
ambaye alimshawishi jenerali kuokoa mtaji.
Imeandikwa tu baada ya vita lakini ilichapishwa katika miaka ya 2000,
Kumbukumbu za Raoul Nordling zinatuongoza hatua chache kutoka Le Meurice Hotel
kwa Cercle Suédois.
Kama rais wake, balozi huyo alikutana na mtu yeyote ambaye alikuwa mtu yeyote huko Paris.
Alikuwa mfanyabiashara mwerevu.
Alikuwa na mikataba mingi,
si tu na wafanyabiashara wengine ambao unaweza kusema walikuwa wenzako,
bali pia na wanaume wenye mamlaka ya kisiasa katika mamlaka ya Ujerumani.
Pia baadhi ya wakuu wa Resistance.
Alijua watu wengi.
Kutoegemea upande wowote kwa nchi yake na mzozo wa dunia
alimpa Nordling nafasi ya kipekee na kumfanya kuwa shahidi wa thamani.
Katika akaunti yake, anaripoti juu ya hali ya WaParisi
jenerali alipofika.
Kwa upande mmoja, kuna hamu ya ukombozi
lakini kwa wasiwasi fulani.
Bila shaka wanataka kukombolewa, lakini hai.
Kama tunavyojua, hii ni mapema Agosti 1944.
Miji ilikuwa imeharibiwa, imebomolewa, na kulipuliwa kwa mabomu huko Normandy
na kwamba hatima ya Paris haina uhakika hata kidogo.
Mwangwi wa D-Day.
Ushindi wa Washirika huko Normandy,
kuchanganywa na uhaba na hofu ya kulipiza kisasi,
hatua kwa hatua hupanda roho ya uasi miongoni mwa watu.
Machafuko yanazuka polepole.
Mnamo tarehe 19 Agosti,
siku kumi baada ya Von Choltitz kuwasili,
Gaullists na Upinzani wa Kikomunisti alitoa wito wa uasi,
akisema bendera ya Ufaransa ikipepea kwenye makao makuu ya polisi
kinyume na Notre Dame,
Parisians walielewa kwamba hali imebadilika.
Yote yaliongezeka haraka sana.
Kila mahali mjini,
wanachama wa upinzani walivamia majengo ya umma.
Kuanzia hapo, Parisians na Wajerumani walipigana.
Kutoka kwa paa, matao, madirisha na kupitia vitalu vya ghorofa,
risasi zinasikika na mapigano yanazuka.
Hatari iko kila mahali.
Katika mitaa, idadi ya vizuizi huongezeka
iliyojengwa na watu waliodhamiria.
Wakati huo, Jeshi la Ujerumani bado hajui jinsi ya kujibu.
Kutakuwa na kulipiza kisasi,
lakini juu ya yote haraka inakuwa wazi kwamba usawa wa nguvu
haikubaliani na waasi.
Kuna hatari ya kweli kwamba Von Choltitz itaamuru kulipiza kisasi kikubwa
dhidi ya idadi ya watu.
Katika Normandy, Jeshi la Ujerumani linaanguka mbele ya mashambulizi ya washirika.
Chini ya shinikizo kutoka kwa wafanyikazi wa jumla wa upinzani na Jenerali Leclerc,
Kamanda Mkuu wa Marekani walikubali kubadili mipango yao
na basi Kitengo cha pili cha Kivita cha Ufaransa kuelekea mji mkuu.
Baada ya kusikia habari hii kutoka Ufaransa, Hitler anaingia katika moja ya hasira zake za hadithi.
Von Choltitz hupokea simu nyingi kutoka makao makuu ya Führer.
Ameamrishwa kurejesha utulivu.
Inasemekana kuwa tarehe 23 Agosti, saa 11:00 asubuhi,
telegramu iliyosimbwa kuja moja kwa moja kutoka kwa wafanyikazi wa Führer
anawasili Le Meurice.
Ni utaratibu kamili na usiopingika.
Paris haipaswi kuanguka mikononi mwa adui,
na ikiwa inafanya, haipaswi kuwa chochote ila magofu.
Ikiwa nakala halisi amri hii bado ipo,
tutahitaji kuitafuta upande wa pili wa Rhine.
Nyaraka za kijeshi za Ujerumani
zimehifadhiwa katika Freiburg Im Breisgau kusini magharibi mwa Ujerumani.
majengo matano, Kilomita 55 za mstari wa kumbukumbu,
kuhifadhi Prussian na historia ya kijeshi ya Ujerumani
tangu katikati ya karne ya 19.
Mwanahistoria, Bernhard Kroener itafanya utafutaji huu wa ushahidi
kati ya mamia ya maelfu ya ripoti, rejista, na ramani zilizoorodheshwa kwenye faili.
Baada ya utafutaji wa kina, Agizo la Hitler hatimaye limegunduliwa.
Inaonyesha nia ya Führer bila shaka.
Ndani ya jiji, ishara za kwanza za uasi
lazima kufutwa na njia zenye nguvu zaidi,
kulipua vitalu vya ghorofa, kuwanyonga viongozi hadharani,
uhamishaji wa vitongoji vilivyo hatarini.
Uharibifu wa madaraja kwenye Seine itatayarishwa.
Paris haiwezi kuanguka mikononi mwa adui,
au ikiwa ni hivyo, si chochote ila magofu.
Hitler ana wasiwasi sana kuhusu hali hii
kwa sababu ya kupoteza Paris ingetuma ujumbe kwa ulimwengu
kwamba Wehrmacht na Reich ya Ujerumani ilikuwa imepoteza Ufaransa.
Agizo hili kutoka kwa Hitler la kuharibu jiji
au kuacha magofu tu inaacha nafasi ndogo ya kutafsiri.
Jiji zima, au sehemu yake,
makaburi muhimu, thamani ya mji,
ishara ya Paris ilipaswa kufutwa
na vitongoji vyake vililipuliwa, kuharibiwa.
Aina hii ya utaratibu
inafaa katika mantiki ya kuvutia ya Nazi
kwa uharibifu.
Uharibifu kamili ulioonyesha kwamba mara moja Ujerumani ya Nazi ilikuwa imekwenda,
kusingekuwa na chochote.
Hapa, Hitler anaacha mtazamo wowote wa kijeshi.
Katika sentensi ya mwisho ya agizo,
tunaweza kuona ujinga mtazamo wa kiitikadi na kisiasa
ambayo inaonyesha kuwa utawala wa Nazi tayari alikuwa kwenye lindi la kifo.
Katika kumbukumbu zake, Von Choltitz anaandika,
"Kwa bidii ya kusifiwa, sehemu zilifanya maandalizi muhimu"
"kuwa na uwezo wa saa sifuri kulipua kila kitu."
Alikuwa anasema ukweli?
Tunawezaje kujua nini katika mji mkuu ilipigwa kweli?
Je, madaraja ya Paris yalikuwa yamejaa vilipuzi?
Wajerumani wangeweka migodi kweli kando ya pande za chuma za Mnara wa Eiffel?
Licha ya masaa alitumia kushauriana
na kuchambua kumbukumbu za kumbukumbu kwenye tovuti katika Freiburg Im Breisgau,
hakukuwa na dalili katika nyaraka kutoa taarifa yoyote juu ya jambo hili.
Jibu liko wapi?
Katika uchunguzi zaidi, tunagundua kwamba baada ya ukombozi wa Paris,
timu za wataalamu wa kutegua mabomu akapita mjini kabisa
kukagua majengo yanayoweza kuchimbwa.
Kazi hii lazima hakika wametoa ripoti,
lakini wangeweza kuwa wapi?
Baada ya wiki za utafiti, makao makuu ya polisi yanathibitisha
kwamba wana taarifa hizi kwenye maabara yao kuu.
Mnamo 1944, taasisi hii tayari alikuwa msimamizi wa misheni za usalama
kuhusiana na vitu vya mlipuko.
Si rahisi kupata ufikiaji kwa tawi hili la busara la polisi.
Kwa uchunguzi huu, mwanahistoria na aliyekuwa Inspekta Jenerali,
Luke Rudolph, ilipewa ufikiaji wa tovuti hii salama.
Baadhi ya hati zilizohifadhiwa katika kumbukumbu za maabara zimeainishwa.
Kwa bahati nzuri, wale kutoka 1944 wamezidi kipindi cha kizuizi cha miaka 60
na hatimaye zinapatikana.
-Hapa tuna utupaji wa bomu mnamo 1944. - Sawa, 1944.
Tutaangalia ripoti za kila mwezi ili kuona kama kuna kitu chochote cha kuvutia.
Malipo, uainishaji wa bidhaa...
Agosti 4, 7 Agosti…
Hakuna kitu katika hiyo kuhusiana na wiki ya ukombozi.
Ni katika ripoti nyingine ambayo kwa bahati mbaya haipo tena kwenye kumbukumbu.
Hata hivyo, RA180, ni afua zote za Agosti.
Hii ni resume ambayo huenda juu ya yote ya shughuli za huduma ya kutegua mabomu
ambao walikuwepo kulinda idadi ya watu
na kukusanya kila kitu ambayo haikuwa imelipuka.
Kila wakati Wajerumani waliondoka kwenye jengo,
walikagua kama kulikuwa na mabomu ambayo hayajalipuka
ili waweze kuwaondoa na kulinda majengo.
Kati ya hati hizi zote ambao walikamatwa katika vita,
si kitu pungufu ya muujiza kupata ripoti hii
kuanzia Septemba 9, 1944. wiki mbili baada ya matukio.
Imeandikwa na mkuu wa maabara mwenyewe, Profesa Henry Moureu.
Hati hii hatimaye itatoa uthibitisho
ya nini hasa utupaji wa bomu kweli ilifanyika Paris?
Baadhi ya maeneo yalikuwa yamechimbwa,
wengine hawakufanya hivyo na wengine walikuwa kati ya hizo mbili,
ikimaanisha kuwa ardhi ilikuwa imeandaliwa lakini mabomu hayakuwa yametegwa.
Ikulu ya Luxembourg ilikuwa na vifaa vingi ambavyo havijalipuka.
Mengi ya haya yalipatikana na kisha kufutwa na maabara kuu.
Silaha nyingi ilihifadhiwa katika Fort Charenton
na hii ilikuwa imewekwa na vilipuzi.
Ikiwa hiyo ilipanda, ingekuwa balaa kabisa.
Palais Bourbon ilikuwa mahali na mabomu ambayo hayajalipuka
huo ulikuwa ugunduzi tulitengeneza kutoka kwa hati hii.
Kuna migodi mitano mikubwa, takriban kilo 500 kila moja,
kupatikana katika Palais Bourbon hiyo ilibidi ikatishwe.
Tulijua kuwa mabomu yalipatikana,
walikuwa mahali na tayari kulipuliwa.
Mbali na majengo hayo matatu,
mawasiliano ya simu, Wizara ya Jeshi la Wanamaji,
Garde du Bourget, na Porte de Saint-cloud zilichimbwa.
Ripoti hiyo inatueleza zaidi.
Inaonekana kwamba majengo mengine yalikuwa yameandaliwa
kuwekwa na vilipuzi.
Maeneo mengine yalikuwa yametayarishwa kuchimbwa.
Pont de Neuilly, Pont de Joinville,
Pont de Saint-Cloud, Pont Alexandre-III, The Invalides.
Kazi ya maandalizi ilikuwa imefanywa.
Kila kitu kilikuwa kinaendelea kuweka mabomu katika maeneo hayo.
Vituo vya nguvu za kisiasa, vituo, madaraja,
lakini ufunuo mwingine kutoka kwenye hifadhi hii ni kwamba hakuna makaburi
kwamba tuliogopa sana zingeweza kuharibiwa zilichimbwa.
Moja ya hadithi ni kwamba Mnara wa Eiffel ulichimbwa
na hata Hotel de Ville, ambayo haikuwa hivyo.
Imeandikwa kwa uwazi sana katika hati hizi na Profesa Moureu
risasi hizo ilipatikana katika maeneo haya yote
lakini ndivyo ilivyokuwa kwa kila mahali kwamba Wajerumani walikuwa.
Walilazimika kutengwa baadaye, lakini hakuna hata moja ya maeneo haya ambayo yalikuwa yamechimbwa.
Je, hii random na uchimbaji wa madini sehemu ya jiji unamaanisha?
Hitimisho gani tunaweza kuchora kutoka kwa haya yote?
Kwamba waliishiwa na wakati.
Nia ya kuchimba nambari ya maeneo muhimu katika Paris alikuwa huko
na iliachwa tu kwa sababu maalum, kwa maoni yangu.
Walakini, kwa maoni ya Profesa Moureu alipoandika waraka huu,
waliishiwa na wakati tu.
Labda ilikuwa ukosefu wa wakati, matokeo ya papo hapo
ya unyanyasaji wa ufanisi kutoka kwa Vikosi vya Ufaransa kwa ndani
kwamba vilipuzi havikuwekwa kila mahali.
Kuanzia Agosti 22,
zaidi ya vizuizi 600 ilizuia harakati
ya vikosi vya kukalia ambao wanapaswa kurudi.
Hakuna uwezekano kwao kuendelea kutega migodi
au kuwa karibu vya kutosha na migodi ambazo tayari zipo
kuwalipua.
Ir inahitaji rasilimali nyingi kuharibu kabisa mji
na kuigeuza kuwa magofu.
Ama kwa mashambulizi ya anga,
lakini hakuna nafasi ya kuwa tangu Luftwaffe hawana njia.
Au kwa vilipuzi, ambayo inahitaji wanaume wengi,
vilipuzi vingi, na pia wakati.
Von Choltitz alilazimika kuacha uchimbaji madini wa jiji hilo
kwa sababu mitaa ya Paris hawakuwa salama tena vya kutosha
kwa askari wake kuweka vilipuzi kuzunguka mji mkuu.
Ilikuwa ni uasi tu ambayo ilizuia mipango yake
kutoka kwa kuzaa matunda.
Hata hivyo, kuna balaa zaidi ushahidi wa uongo wa jenerali,
ambayo inaonyesha hamu yake halisi
kuharibu alama muhimu za mji mkuu.
Hati ambayo inathibitisha kwamba Von Choltitz alikuwa akiomba kuongezewa nguvu
kuharibu Paris mpaka dakika ya mwisho kabisa.
Hati hizi mbele yangu ni nakala za mazungumzo ya simu
kati ya kamanda Idara ya Festung Groß-Paris,
yaani, Von Choltitz
na kamanda wa majeshi ya Magharibi, Mfano Mkuu.
Von Choltitz anasema waziwazi,
"Siwezi kutekeleza maagizo ya Führer kwa uwezo nilio nao."
"Ninaweza tu kuchukua hatua ikiwa nitapokea mizinga na silaha nimeomba."
Tunaweza kudhani kwamba kama maeneo haya hakuwa na ulinzi,
wapinzani wangeweza kuhujumu vilipuzi.
Shughuli hizi za uchimbaji madini ilibidi kulindwa.
Ilikuwa haiwezekani kwake kuhakikisha maeneo haya yanachimbwa
pamoja na upungufu wa rasilimali watu alikuwa na uwezo wake.
Jenerali von Choltitz alikuwa na upungufu wa askari.
Kwa nadharia, alikuwa na jeshi ya wanaume 15 hadi 20,000 huko Paris
na vitongoji vyake, lakini wote hawakufaa kwa ajili ya kupigana.
Kulikuwa na wafanyikazi wakuu, askari wakubwa, wafanyakazi wa utawala,
na wafanyakazi wengi wa kike.
Viimarisho aliomba Von Choltitz
hatawahi kufika.
Washirika walikuwa kwenye lango la mji mkuu.
Anataka kutii na kujihesabia haki akisema,
"Ikiwa siwezi kutekeleza agizo hili,"
"sio kwamba sitaki, ni kwamba siwezi."
Katika kumbukumbu zake, Von Choltitz anadai kwamba alijaribu lisilowezekana
kuokoa Paris kutokana na uharibifu.
Sasa ukweli umefichuka.
Katika hali halisi, yalikuwa ni maasi ya Waparisi
na ukosefu ya rasilimali watu na nyenzo
hilo lilimzuia kutoka kwa kugeuza Paris kuwa magofu.
Kuhusu Raoul Nordling anahusika, balozi wa Uswidi
ambaye mara nyingi alikutana na kamanda wa kitengo cha Festung Groß-Paris,
hataji kamwe katika akaunti yake kwamba walikuwa na mazungumzo yoyote
kuhusu kuokoa Jiji la Nuru.
Ni nini kinashangaza ni kumbukumbu za Raoul Nordling,
ambayo ninahisi inatoa mwanga muhimu
ni kwa ajili yake swali la uharibifu wa Paris
haijainuliwa kweli katika mijadala yao.
ndio maana wanaongea.
Ni wazi, Nordling hafikirii kwamba Choltitz inaweza kubomoa Paris
au ni katika mipango yake.
Sio somo la kipaumbele kwa Nordling, mbali nayo.
Nordling alikutana na jenerali mara tano huko Le Meurice
ili kumhimiza kutotekeleza kisasi chochote
dhidi ya idadi ya watu.
WaParisi walifahamu vyema ya mauaji ya Villeneuve-d'Ascq
na Oradour-sur-Glane ambayo yalikuwa yamefanyika wiki chache mapema na kuogopa mbaya zaidi.
Nordling alikuwa akimuonyesha kwamba hakukuwa na nafasi
Ujerumani inaweza kushinda,
na hilo kwa kutotekeleza mashambulizi makubwa dhidi ya Waperisi
na mji,
angejitoa nafasi ya siku zijazo.
Ni moja ya hoja kuu ambayo Nordling hutumia.
Wazo kwamba unapohukumiwa,
unataka kueleza kwamba uliua mamia,
maelfu, labda WaParisi zaidi?
Hiyo ilikuwa wakati wazo, kwamba mapigano itakuwa ni kwa hasara yake
na kwamba alihitaji aina fulani ya dhamana kwa siku zijazo,
ilipandwa katika akili ya Von Choltitz.
Jina la Von Choltitz lengo kuu halikuwa kuokoa Paris,
lengo lake kuu lilikuwa ni kujiokoa.
Von Choltitz hakusita kwa muda mrefu.
Siku mbili baada ya amri ya Hitler, Jenerali Leclerc aliwasili Paris
na Kitengo cha pili cha Silaha kupitia Porte de Leone.
Hakutakuwa na mauaji ya watu wa Parisi.
Von Choltitz alijisalimisha baada ya pambano la mwisho
kwa heshima katika Le Meurice.
Alipelekwa kituo kikuu cha polisi,
ambayo leo bado ni ya kibinafsi vyumba vya mkuu wa polisi.
Ilikuwa katika chumba hiki, sawa na jinsi ilivyo sasa,
kwamba alikutana na Jenerali Leclerc, maafisa wa upinzani
na wajumbe wa serikali ya muda kusaini kwenye meza hii ndogo
kitendo chake cha kujisalimisha.
Hakika unapata hisia kwamba mpango wa Von Choltitz ulikuwa na mafanikio.
Yuko hapa hai.
Yeye ni mfungwa bila shaka lakini kama Leclerc angesema baadaye kidogo,
"Anaonekana kuwa na furaha sana kuwa hapa."
Kwa kweli, anafurahi kuwa huko, kama wanajeshi wengi wa Ujerumani
ambao walikamatwa wakati huo.
Walikuwa wafungwa ambayo ilimaanisha kuwa hawakuwa wamekufa.
Ndiyo, mpango wake ulifanikiwa.
Mkutano huu ilifanyika nyuma ya milango iliyofungwa
bila waandishi wa habari wala wapiga picha.
Walakini, picha moja iliwasilishwa na magazeti
kama picha ya tukio hili.
Sio kabisa kusainiwa kwa kujisalimisha,
lakini madai alifanya katika hoteli ya Le Meurice.
kwani alipoondoka,
alikuwa ameibiwa baadhi ya kibinafsi madhara katika kantini yake ya kijeshi.
Siku hiyo Waparisi walikuwa wanazungumza juu ya kila aina ya zawadi
hiyo iliwakumbusha Wajerumani.
nafikiri kwamba picha hii bado ni muhimu
wakati unajua anasaini nini.
Ni tarehe 25, mwishoni mwa alasiri
na bado kuna baadhi ya mauti mapigano yanayoendelea mjini.
Baadhi ya ngome zilianguka, haswa huko Vincennes
na makaburi ya halaiki yaligunduliwa ya watu hivi karibuni kuuawa na askari hawa.
Ana wasiwasi kwa sababu alipoteza nguo zake za kulalia.
Kama mfungwa wa Washirika,
Dietrich von Choltitz hakuwahi kushtakiwa kwa uhalifu wa kivita.
Aliachiliwa baada ya miaka miwili jela,
wakati ambao alianza kuandika hadithi yake mwenyewe.
Von Choltitz aliandika kwa mafanikio hadithi yake mwenyewe,
na alifanya vizuri nje yake.
Kitabu chake kimepokelewa vyema, kutafsiriwa kwa Kifaransa,
kuchapishwa tena katika karatasi
na wazo kwamba kweli alisaidia kuokoa Paris ilichukua sura,
kana kwamba ni aina fulani ya kitendo cha kibinadamu.
Baada ya wiki ya uasi na mapigano, Paris inatoka kimuujiza
baada ya vita ambayo ilikuwa imeharibu miji mingi sana.
Huenda umefikiria kwamba ukombozi wa Paris
ingekomesha tamaa mbaya za Hitler.
Walakini hii haikuwa hivyo.
Kinyume kabisa.
Kinyume na ilivyobaki katika kumbukumbu za watu,
uzi ambayo ilikuwa imening'inia huko Paris kwa mwezi mmoja
haikutoweka pamoja na gwaride la Jenerali de Gaulle.
Na Reich kwenye pumzi yake ya mwisho,
kuharibu Paris alibakia kuwa na hamu kwa Führer.
Nyaraka zinaonyesha kwamba alijaribu mara tatu zaidi ili kuifuta.
Majaribio matatu hiyo historia haikumbuki.
Utafiti uliofanywa kwenye kumbukumbu za kijeshi huko Freiburg,
ilifichua hati ambayo haijachapishwa ambayo ilifichua tishio lisilojulikana hapo awali.
Haraka kujiandaa baadhi ya nyadhifa mashariki mwa Somme.
Elekeza virusha makombora vyako vya V-1 huko Paris.
Tuambie wakati uko tayari kufyatua risasi.
Tunaona kwamba baada tu ya ukombozi ya Paris, hatua mpya zilichukuliwa.
Baada ya Agosti 25,
Hitler anafanya kila awezalo kutafuta njia zingine za kuharibu Paris.
Ilipotangazwa kuwa kamanda wa Kitengo cha Festung Groß-Paris
alikuwa amejisalimisha,
Führer aliamua kutumia safu yake ya siri.
Kwa kutumia silaha hizi kutekeleza kisasi cha kutisha
lilikuwa jaribio lake la mwisho la kupata udhibiti ya vita kwa kuwatisha watu.
Imefichwa na mimea kwenye Mlima Elfo katika PAs de Calais,
bunker kubwa chini ya ardhi kufunikwa na kuba ilijengwa kutoka 1943
kufanya kazi kama pedi ya uzinduzi kwa silaha hizi mpya.
Jitu hili la zege sasa ni jumba la makumbusho
nyumba hizo ya kwanza ya silaha hizi za siri,
maarufu V-1, kombora la kwanza la masafa marefu
katika historia ya aeronautics.
Ni bomu linaloruka.
Mzigo wa kulipuka iko mbele, karibu tani moja.
Bomu lenye uzito wa tani ambayo huanguka juu ya jengo
kulipua jengo zima.
Ilikuwa ni silaha ya kutisha.
Uingereza ilikuwa tayari inateseka
chini ya mafuriko ya V-1s kwa zaidi ya miezi miwili.
Kila siku, 70 walikuwa wakishambulia jiji, kusababisha maelfu ya majeruhi.
Hii ilikuwa silaha ya maangamizi makubwa kwamba Hitler aliamuru kufutwa kazi huko Paris
tarehe 26 Agosti, siku ambayo Jenerali de Gaulle
itakuwa parading kupitia Paris yenye furaha.
Jambo hili halijulikani kivitendo.
Inatajwa moja tu katika "Uvamizi 44",
kumbukumbu za Mkuu wa Majeshi wa kundi la Jeshi la Magharibi,
Jenerali Hans Speidel.
Wakati huo, alikuwa Ravin du Loup,
ambayo ilikuwa 90km² ya eneo la kijeshi kaskazini mwa Soissons huko Margival.
475 nguzo za saruji zilizoimarishwa,
ikiwa ni pamoja na kubwa zaidi Kituo cha mawasiliano cha Ujerumani.
Ni kama mzinga wa mafundi na laini 600 za simu zimewekwa.
Ni bora zaidi katika mawasiliano ya kijeshi.
Hapa ndipo General Speidel's, wa pili kwa kamanda wa Jeshi la Kundi B
inapokea agizo kutoka Berlin.
Unapaswa kufikiria mwenyewe
katika viatu vya Hans Speidel tarehe 26 Agosti.
anapopokea agizo hili.
Mkuu wake hayupo.
Je, atapitisha agizo hilo?
Au chagua kutokuwepo, kutokuwepo, au kimya kabisa?
Anaona agizo hilo ni la kipuuzi kimkakati.
Paris tayari imepotea na ni jiji kwamba ameshikamana naye kihisia.
Mnamo 1930, Hans Speidel alitumwa Paris kama mshirika wa kijeshi
kwa balozi wa Ujerumani.
Alirudi miaka miwili baadaye chini ya kazi,
na ndiye aliyepanga Ziara ya Hitler mnamo 1940.
Anaijua Paris vizuri.
Anapenda Paris na katika bunker yake mwenyewe, kama katika Margival,
kuna picha za Paris, Sainte-Chapelle na Notre Dame.
Kitu muhimu kilitokea ambayo ilikuwa muhimu kwa maisha ya Paris.
Katika kumbukumbu zake,
Speidel anaandika kwamba hakupitia agizo na Paris iliokolewa.
Mkuu wa Majeshi wa Kundi B, kinyume na mapenzi ya Hitler,
kukataza kusambaza na kutekeleza agizo hili.
Nadhani kumbukumbu za Speidel
kuruhusu sisi kuchukua sura mpya katika wokovu na uokoaji wa Paris.
Kwa kesi hii, legend ingekuwa got makosa jenerali.
Shujaa angekuwa Hans Speidel na si Dietrich von Choltitz.
Walakini, lazima tuwe na mashaka na hadithi hayo ni mazuri sana kuwa kweli.
Amri hii iliyotolewa na Hitler haikuwezekana kutekeleza.
Mfumo wa mwongozo ilikuwa gyroscope kwenye mhimili
na hii ilipaswa kuwa sahihi sana
kwa sababu kama uko nje kwa kiwango kidogo,
ikifika itakuwa kilomita 10 mbali sana kulia.
Unahitaji kuzindua haswa katika mhimili wa lengo.
Njia za uzinduzi waligeuzwa kuelekea London
na walikuwa kama skis urefu wa 50m.
Ikiwa walipaswa kugeuzwa digrii 90, walilazimika kutengwa, kubadilishwa,
sehemu zinazofaa zilipatikana ambazo zilikuwa tambarare,
na kuanza tena kuweka vivutio vya Paris.
Hiyo ni karibu haiwezekani kufanya hivyo tu.
Hatutawahi kujua kama Speidel alikuwa akisema ukweli katika kumbukumbu zake,
lakini kama alipitisha au la,
agizo la Hitler haikuwezekana kutekeleza.
Kwa mara nyingine tena, mji mkuu unatoroka.
Bila kujua vitisho hivi, Parisians wanafurahi juu ya ukombozi wao.
Sherehe zao ni za muda mfupi.
Siku hiyo hiyo saa 11 jioni. kana kwamba ni kujibu sherehe,
ving'ora vya bomu vilisikika ghafla.
Ilikuwa ni mkusanyiko wa ndege ambazo ziliwekwa Kaskazini mwa Ufaransa
ambayo ilikuwa bado haijakombolewa, na kusini mwa Ubelgiji.
Walifanikiwa kukusanya ndege 120 usiku huo ambao ulirusha mabomu juu ya Paris
kutoka pande mbili na kufanya uharibifu mkubwa.
Usiku kucha, Luftwaffe hurusha mabomu bila mpangilio.
Kulipopambazuka, hisia ya uhuru imekwisha muda mrefu.
Mamia ya majengo yanaharibiwa.
Hospitali ya Bichat, Alouvans katikati mwa Paris,
Wilaya ya Marais, Hifadhi ya Buttes-Chaumont,
lakini pia vitongoji, Bagnolet, Pantin, Montreuil na Seine.
Lengo la ulipuaji ilikuwa kuadhibu mji
na mabomu yaliyotumika pia yalikuwa muhimu.
Yalikuwa ni mabomu ya kutupa moto ambazo zilikusudiwa kuharibu
na pia kuwavutia watu.
Ilikuwa ni njia ya kiishara ya kusema ili mdhanie kuwa mmetushinda
lakini bado tunaweza kukuumiza.
Hata hivyo, Luftwaffe imeharibiwa na Vita vya Normandy
na haiwezi kurudia mashambulizi yake ya anga.
Licha ya 200 kuuawa na 1,000 kujeruhiwa,
bomu hili litatoweka kutoka kwa kumbukumbu ya pamoja.
Labda ilikuwa ngumu kusema kwamba Wajerumani walikuwa wameishambulia kwa bomu Paris
na kuua X idadi ya watu
wakati Royal Air Force na Jeshi la Anga la 8 la Marekani
alikuwa ameua makumi ya maelfu ya raia wa Ufaransa wakati wa kutua.
Tutasahau tu yote juu yake.
Walakini, katika akili za kila mtu. kuanzia tarehe 26 Agosti 1944.
tishio la kulipiza kisasi ilikuwa kweli tena sana.
Wiki mbili baadaye, tarehe 8 Septemba, mlipuko uliharibu nyumba 60,
mtaa mzima katika mji wa Maisons-Alfort,
chini ya kilomita kumi nje ya Paris.
Uharibifu ambao haukuweza kuaminika kwa mlipuko mmoja.
Le Figaro iliripoti juu ya tukio hilo, kuelezea uchafu usiyotarajiwa
ambayo ilionyesha kuwa kifaa bora kuliko V-1 ilikuwa imetumika.
Henri Moureu, mkurugenzi wa Maabara Kuu
ambao walikuwa wamepewa jukumu la kusafisha bomu katika mji mkuu, akaenda eneo la tukio.
Alitoa ripoti ya kina ya matokeo yake.
Utafutaji wa ripoti hii iliyoainishwa ilitupeleka kwenye hifadhi za kumbukumbu
wa Wizara ya Ulinzi katika moyo wa Chateau de Vincennes.
Mwanahistoria Mojari anajua tu mahali pa kuipata
kati ya maze ya mamilioni ya hati hizi.
Profesa Moureu alieleza kwa undani mawazo yake juu ya uharibifu.
Mnamo Septemba 8, saa 11 asubuhi,
mlipuko wa ghafla ulitokea yupo Charentonneau, Maisons-Alfort.
Taarifa mara moja na Idara ya Polisi,
Mimi, Henri Moureu, alifanya uchunguzi kadhaa
ambayo ilinifanya niamini kwamba hiki kilikuwa kifaa kipya cha vilipuzi.
Wakati Henri Moureu walifika eneo la mlipuko,
anaona mara moja
kwamba hii hakika sio uharibifu ambayo ingesababishwa na V-1.
Tayari alikuwa ametembelea maeneo ya mabomu kutoka kwa V-1 mnamo Julai '44
na hii mara moja humfanya akose raha
kufikiri: "Hii ni kitu kingine".
Hata hivyo, ni shuhuda za aliyenusurika iliyomfumbua macho.
Wanasimulia kwamba hawakusikia sauti yoyote
au kuona ndege yoyote ikipita.
Tarehe 29 Agosti, alikutana na maajenti wa siri wa Marekani
ambaye alimwambia kwamba Wajerumani walikuwa wamevumbua roketi.
Anatengeneza kiungo kati ya kile Wamarekani walimwambia
na kile alichokiona na ghafla, ni ufunuo.
Kwa sababu nzuri,
mji mkuu wa Ufaransa ulikuwa na haki alikuwa na fursa ya kuwa walengwa
kombora la kwanza la balestiki katika historia, roketi ya V-2.
Bernhard Kroener alipata telegramu ya kwanza kutoka kwa Hitler kuhusu roketi hii.
Maagizo ya Führer ni ya moja kwa moja.
Sambaza V-2 na uwashe moto London na Paris kwa muda mrefu iwezekanavyo.
V-2 ni jitu la tani 12.
Inazinduliwa kwa wima, hufikia urefu wa 95km,
huacha anga
na inaposhuka ina umbali wa kilomita 320
na huanguka kwenye lengo.
Ilikuwa ni mara ya kwanza kwamba silaha iliondoka kwenye anga.
V-2 ni mapinduzi, roketi ambayo inaruka kwa kasi ya 5,000km/h.
Inachukua dakika tano tu kufikia kilomita 300
kwamba tofauti tovuti ya uzinduzi nchini Ubelgiji kutoka Paris.
Haraka kuliko kasi ya sauti, iko kimya kabisa
na haiwezekani kukatiza.
Kwa Hitler, ilikuwa silaha ya miujiza
hiyo ingeashiria hatua ya mabadiliko katika vita.
Mwanzoni mwa Oktoba 1944, Mlipuko wa bomu wa V-2 huko Paris ulianza tena
na ingeathiri miji mingi.
Tunaweza kuona hilo kati ya tarehe 2 na 5 Oktoba,
wao ni fine-tuning lengo la ulipuaji wao.
Kwa kweli, wanataka kushambulia Paris,
lakini huna usahihi tuliyo nayo leo.
Wanarekebisha mipangilio vizuri
na lengo lao linakuwa sahihi zaidi, kutosha kugonga katikati ya Paris.
Kuanzia tarehe 5 Oktoba, makombora yako kwenye milango ya Paris.
Katika siku nne,
Manispaa 22 katika mkoa wa Paris walikuwa walengwa wa V-2s.
Mamlaka ilijitayarisha kwa mabaya zaidi, lakini shambulio la bomu lilikoma ghafla.
Kuanzia tarehe 6 Oktoba,
hakuna kombora moja iliripotiwa katika mji mkuu.
Kwa nini Hitler aliiacha Paris wakati uharibifu wake ulipofikiwa?
Ni kwa mara nyingine tena katika Freiburg ili tupate jibu letu
kwa agizo kutoka kwa Amri ya juu ya Wehrmacht.
"Kwa sababu za kisiasa, V-2 zote mashambulizi ya makombora dhidi ya Paris yamesitishwa."
Amri hii ina maana kwamba katika makao makuu ya Hitler
ilikubaliwa kuwa kulipua London
ingekuwa na siasa na athari za kisaikolojia kwa idadi ya watu
hiyo ingesababisha mamlaka ya Uingereza kuguswa.
Wakati huko Paris, mlipuko huo haungekuwa na athari
au matokeo ya kisiasa.
Hitler alionekana kutokubali.
Aidha, amri yake ya juu ina hoja isiyozuilika.
Utoaji wa V-2s ilifanywa karibu haiwezekani
kwa maendeleo ya Washirika.
Hawana vitengo vya kutosha, hawana vilipuzi vya kutosha.
Inapoteza roketi bure.
Kwa upande mwingine, kulipua London na vikosi vya Washirika vilivyoko huko
kulipua Antwerp, ambapo askari hawa wa Allied wanatua na kuelekea Ujerumani.
Hiyo ni sababu.
Ndio maana mabomu yalilenga zaidi miji hiyo miwili.
Tunapoona uharibifu ambayo ilisababishwa huko London na Antwerp,
hasa baadhi ya mashambulizi mabaya sana huko Antwerp,
tunaweza kusema kwamba Paris ilikuwa na bahati ya kutoroka.
Kwa roketi ya V-2,
Jiji la Nuru halijawahi katika historia yake karibu sana na hatari ya uharibifu.
Kipindi hiki kimefutwa kutoka kwa kumbukumbu zetu za pamoja.
Kwa nini?
Mwisho wa vita,
Washirika walichukua teknolojia na wahandisi wa V-2,
na hawa walikuwa wanasayansi wa Ujerumani
nani angetengeneza mipango ya anga huko Merika na USSR.
Roketi ya V-2 ni babu wa roketi zote za kisasa.
Hizi ndizo roketi zilizomtuma Gagarin angani na Armstrong kwa mwezi.
Huko Ufaransa, mpango wa Ariane ipo tu kwa sababu wahandisi hawa
alikuja kufanya kazi pamoja na wahandisi wa Ufaransa.
Watu wachache sana wanajua kwamba wahandisi wa Ujerumani walikuja Ufaransa.
Walishiriki katika sera ya kujenga upya tasnia ya kijeshi ya Ufaransa
na ndio maana, kwa maoni yangu,
ilikaa kimya na imebaki kuwa siri.
Kuanguka kwa Nazism kurejesha utulivu katika mji mkuu.
Miaka ishirini baadaye, tishio la kweli kutoka kwa roketi za V-2
ilifutwa kutoka kwa hadithi rasmi.
Maoni ya ulimwengu yanasisimua kuhusu jenerali wa Ujerumani
ambaye alikuwa mwokozi wa Paris.
Katika villa huko Baden-Baden anaishi mtu huyo
aliyekuwa kituoni ya saa za kushangaza
karibu na ukombozi wa Paris, kwa upande wa Ujerumani.
Miaka ishirini iliyopita, mtu huyu,
Jenerali Von Choltitz alikuwa wa mwisho Gavana wa kijeshi wa Ujerumani wa Greater Paris.
Yeye ndiye angeweza kupunguza mtaji kuwa majivu.
Kwa nini alikuwa mmoja wa wafuasi waaminifu wa Hitler shujaa wa Parisi?
Tunachopaswa kuelewa ni kwamba tuko katika mazingira ya vita baridi,
wapi Washirika
kwa nchi za Magharibi na Marekani,
inabidi kuanzisha tena Ujerumani, Ujerumani Magharibi
kurudi kwenye mchezo wa siasa za kimataifa.
Kwenye magofu ya Uropa, miungano iliundwa katika vitalu viwili,
Magharibi dhidi ya Mashariki.
Imevunjika katikati, Ujerumani ni hatua muhimu.
Adui wa jana inakuwa mshirika wa lazima.
Ilikuwa wakati huo wakati kazi kidogo ilifanyika kwenye kumbukumbu zilizopo
kubadilisha kidogo taswira ya Ujerumani
ambayo mpaka basi alikuwa hasi kabisa.
"... Jamhuri ya Shirikisho ya Ujerumani."
"Uishi kwa muda mrefu urafiki wa Franco-Ujerumani."
Ni kwa wakati huu kwamba hadithi ilitokea,
ambayo ilikuwa njia kwa Ujerumani ili kupunguza hatia katika kumbukumbu yake.
Wakati huo huo,
riwaya ya kusisimua na Dominique LaPierre na Larry Collins anatolewa.
Je, Paris inawaka?
Ilikuwa kulingana na kumbukumbu ya mtu ambaye waandishi walikutana naye
na ambaye anatoa sura mpya kwa adui wa kihistoria.
Muuzaji bora zaidi itafuatwa miaka miwili baadaye
na René Clément's blockbuster wa kimataifa.
Hadithi inazaliwa, akaunti ya uwongo ya historia,
kuakisi mambo yanayohusika kwenye hatua ya dunia mpya.