Kailangan mong isipin na lumipad sila pababa dito!
Halos doon na...
Ang mga landmine ay isang tunay na panganib. Marami pa ring landmine sa mga bundok ngayon, mga taon pagkatapos ng huling digmaan.
Ang mga tao na ang mga pangalan ay nakasulat doon lahat ay namatay dito sa digmaan. Dito rin namatay ang kapatid ng tatay ko.
Napakaraming tao ang napatay. Lalo na sa hotel na iyon, kung saan sila nagtatago.
Tumingin ka sa paligid. Ito ay ganap na nawasak.
Sa lambak sa likod ay matatagpuan ang Sarajevo. Ang lungsod ay binato mula rito sa loob ng tatlo at kalahating taon.
Episode 3: Mga Guho ng 1984 Winter Olympic Games
Nagsimula ang paglalakbay na ito sa taas na 1,000 metro.
Matayog sa itaas ng kabisera ng Bosnia at Herzegovina ang aming mga lugar ng kamping:
ang mga labi ng dati ay nag-iisang astronomical observatory ng bansa.
Gayunpaman, sa ngayon, anino na lamang ito ng kanyang dating sarili -
natatakpan ng mga kalupitan ng digmaan, ang mga pader nito ay puno ng mga butas ng bala.
Ang mapanglaw na tanawing ito ay isa sa mga pinakamasamang paalala ng isang mapangwasak na salungatan na sumira sa rehiyon noong dekada '90 -
isang digmaan na tila isang multo sa aming buong paglalakbay sa ex-Yugoslavia.
Ang paglalakbay sa Bosnia ngayon ay may mga panganib pa rin, kahit tatlong dekada pagkatapos ng digmaan.
Tumingin ka doon. Nabasa namin na ang mga pulang marka na tulad nito ay mga palatandaan ng pinaghihinalaang minefield.
Lumalampas iyon sa mga signpost at mga hadlang. Minsan, may mga kahoy na istaka lang na pininturahan ng pula.
Ang ilan sa kanila ay nahulog pa nga ngayon. Kaya, kailangan mo talagang mag-ingat kung makakita ka ng isang bagay na pula.
Talaga hindi ka umalis sa iyong landas.
Kakaiba iyon para sa amin dahil madalas kaming nasa labas at kung saan-saan.
Ngunit ito ay isang buong kakaibang mundo dito. Kapag gumawa ka ng isang maling hakbang,
nang walang anumang babala, ito ay pumutok at wala ka nang mga paa.
Medyo masama...
Kakasimula pa lang namin sa isang misyon:
Ang layunin namin ay alisan ng takip ang mga labi ng 1984 Winter Olympics sa Sarajevo.
Malapit na kaming gumugol ng ilang araw sa bulubunduking labas ng lungsod,
kung saan maraming inabandunang pasilidad ng palakasan sa gitna ng masungit na lupain, naghihintay na tuklasin.
Ang una naming hintuan ay ang dating bobsled track, isang nakakatakot na alingawngaw ng nakaraang kaluwalhatian.
Ngunit muli, ang ating landas ay dapat magsalubong sa isang mas delikado at nakalulungkot, palaging kasalukuyang pamana.
Ang mga landmine ay isang tunay na panganib dito. Sa mga bundok sa paligid ng Sarajevo,
marami pa ring landmine ngayon, mga taon pagkatapos ng huling digmaan, na hindi pa nalilipol sa iba't ibang dahilan.
Bago ang aming paglalakbay sa Balkans, binigyan kami ng mga mapa na nagpapakita ng iba't ibang pinaghihinalaang lugar ng minahan.
Ang pinakamalapit na minefield ay humigit-kumulang 1.5 kilometro ang layo.
Gayunpaman, nananatili lamang kami sa mga pathway o sa bobsled run. Sa ganoong paraan makatitiyak tayo na talagang walang panganib.
"Susunod ang number one sled ng East Germany."
Noong ito ay itinayo noong '80s, ang track na ito ay tumayo bilang isa sa pinakamabilis at pinakamatarik sa mundo.
Bilang isa sa maraming bagong gawang konkretong monumento ng Yugoslavia, ipinagmamalaki ng site na ito ang bansa sa 1984 Winter Olympic Games.
Ito ay kabilang sa mga pinakamahalagang kaganapan sa kasaysayan ng Yugoslavia, dahil ito ang unang pagkakataon na ang anumang Winter Olympics ay idinaos sa isang sosyalistang estado.
Kahit na sa gitna ng tumataas na tensyon sa Cold War, ang sports event na ito sa Sarajevo ay minarkahan ang isang pambihirang sandali ng pandaigdigang pagkakaisa,
kung saan isinasantabi ng mga kapangyarihan ng Silangan at Kanluran ang mga pagkakaiba sa pulitika.
"Kailangan nina Ekmanis at Aleksandrov ng Unyong Sobyet ng perpektong pagtakbo para sa isang pagkakataon sa mga medalya."
Ngunit hindi nagtagal, ang sinag ng liwanag na ito ay natabunan ng mga Yugoslav Wars, na nagwatak-watak sa bansa at bumabalot sa pamana ng Olympic sa kadiliman.
Kinaumagahan, isang bagyo ang umuusbong sa itaas.
Nagpalipas kami ng gabi sa bakanteng parking lot sa tabi nitong makamulto na istraktura.
Ito ang mga gumuguhong guho ng Hotel Igman, na nasa ibabaw ng isang mataas na talampas malapit sa lungsod, na napapalibutan lamang ng luntiang kagubatan.
Sa malupit na mga contour, ang disenyo nito ay tumutugma sa mabundok na tanawin.
Ang brutalist na kagandahang ito ay isa pang magandang halimbawa ng Yugoslav Modernist architecture.
Maaaring mahirap isipin ngayon sa estado ng ganap na pagkawasak,
ngunit sa pag-asam ng Sarajevo na magho-host ng Winter Games, ito ay itinayo bilang Olympic Village.
Tingnan kung ano ang natitira pagkalipas ng 40 taon.
Sa panahon ng 1984 Winter Olympics, ang Hotel Igman ay tumanggap ng daan-daang bisita, kabilang ang mga reporter at mga kakumpitensya.
Ipinagmamalaki nito ang hanay ng mga amenity, mula sa mga restaurant at bar hanggang sa mga TV room, nightclub, sauna, at kahit isang maliit na museo.
Ang mga kahoy na panel ay nagdagdag ng init at ginhawa sa kapaligiran.
Pagkatapos ng sports event, ang pasilidad ay nanatiling pangunahing destinasyon para sa mga mahilig sa skiing sa buong Europa para sa isa pang anim na taon.
Gayunpaman, sa panahon ng digmaang sibil, ang lugar ay naging isang front line, na may mga pwersang Serb at kalaunan ay mga UN peacekeeper ang sumakop sa lugar.
Sa gitna ng mga labanang ito, ang complex ay nilamon ng apoy at nawasak.
Sa kabila ng maraming pagtatangka na ibenta ang lugar sa mga pribadong mamumuhunan, ang Hotel Igman ay nananatiling inabandona -
isang matinding paalala na ang kapayapaan ng 1984 Olympics ay panandalian lamang.
Tumingin ka sa paligid. Ito ay ganap na nawasak.
Ito ay inilatag sa abo. Ngunit iyon din ay may kinalaman sa katotohanan na ito ay bahagi ng larangan ng digmaan.
Sa lambak sa likod ay matatagpuan ang Sarajevo. Ang lungsod ay binato mula rito sa loob ng tatlo at kalahating taon.
Ang dating hotel ay ginawang base ng artilerya, at pagkatapos, ang lungsod ay nasa ilalim ng pagkubkob.
May traffic pa rin sa kalsada, kaya kailangan nating maging low profile.
Ngunit sa susunod na lambak ay ang ski jump mula sa Olympic Games.
Mayroon ding restaurant, at bahagyang ginagamit pa rin ang lugar, kaya naman may mga sasakyan sa kalyeng iyon.
Ngunit ang ski jump mismo ay desyerto.
At marami pa ring bakas ng digmaan, kaya doon na tayo susunod.
Hindi natin magagalugad ang mga lugar ng palakasan na ito nang hindi nahaharap sa malagim na kasaysayan ng Yugoslav Wars, isa sa mga pinakanakamamatay na salungatan sa Europa mula noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Ito ay isang masalimuot na makasaysayang kaganapan na maaari lamang nating ibuod dito.
Sa episode 1 ng seryeng ito, nasabi na namin sa iyo ang tungkol kay Josip Broz Tito, ang pinuno ng Yugoslavia, na pinag-isa ang isang multi-ethnic na estado.
Ngunit pagkamatay niya, muling sumiklab ang mga dating alitan:
Sumiklab ang mga tensyon sa etniko, at idineklara ng mga republika ang kalayaan.
Ang nagsimula bilang kaguluhan sa pulitika noong unang bahagi ng dekada '90 ay umusbong sa malawakang karahasan at paglilinis ng etniko, na nag-iiwan ng pagkawasak.
Ang mga lungsod ay naging mga durog na bato, mga pamilyang nawalan ng tirahan, at mga buhay na nasira nang hindi na naayos.
Ang mga krimen sa digmaan at genocide ay napinsala ang rehiyon sa isa sa mga pinakamadilim na kabanata sa kasaysayan ng Balkan, na may maraming potensyal para sa labanan hanggang ngayon.
Sa Bosnian War lamang, na tumagal hanggang 1995, humigit-kumulang 100,000 katao ang namatay.
Hanggang! Halika at tingnan ito.
Ito ay mula sa isang medyo malaking hayop.
Pare...
Baka yan?
Sa tingin ko ay hindi...
- Nandiyan ang natitirang bahagi ng panga. - At may mga labi pa sa isang karton na kahon.
- Napaka kakaiba... - Meron pa.
Makikita mo pa rin ang mga ngipin sa harap.
Mukhang well-preserved sila, di ba? Halos mukha silang ngipin ng tao.
Nakasaksi na ba ang mga tauhan ng BWT ng kakaibang pagpatay?
Maaari mong malaman ang lahat ng ito at marami pang iba sa isang eksklusibong kuwento ng Patreon. (biro lang)
Limang kilometro lang ang hiwalay sa hotel mula sa ski-jumping hill, na ginagawa itong maigsing biyahe patungo sa aming huling destinasyon para sa araw na iyon.
Nakatayo sa gitna ng kawalan ng dalawang konkretong rampa:
ang isa ay 70 metro at ang isa ay 90 metro ang haba.
Itinayo noong Disyembre 1982, ang sports venue na ito ay sinamahan ng mga ancillary building na muling idinisenyo sa istilong Yugoslav Modernist,
na nagtatampok ng mga sloping at angular na elemento na umakma sa dramatikong hugis ng mga ski jump.
Sa panahon ng Winter Olympics, sampu-sampung libong manonood mula sa buong mundo ang dumagsa upang saksihan ang mga ski jumping competition,
na nagtatakda ng rekord para sa disiplinang ito noong panahong iyon.
Tingnan ang mga ranggo. Matagal nang walang nakaupo sa kanila.
Ito ay mukhang mga terrace na kama sa hardin.
Tanging may mga damo.
Matarik talaga! Maaari naming dalhin ang gumuguhong hagdan na ito sa tuktok.
Pagkatapos ay kailangan naming umakyat sa isang halos patayong burol hanggang sa punto kung saan sila tumalon upang mapunta sa isang lugar dito.
Tingnan natin kung ano ang hitsura nito mula sa itaas. Palagi akong may pinakamalaking paggalang sa mga ski jumper na ito.
Dapat mong isipin na lumipad sila pababa dito! Nakakabaliw kaya yun!
Ito ay isang sakit na isport.
Nakalulungkot, pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, ang kumplikadong ito ay nakatagpo ng parehong kapalaran tulad ng iba at nalugmok sa ganap na kaguluhan.
Sa mas huling yugto ng labanan, ginawa ng mga pwersa ng UN ang Judge's Pavilion sa isang lookout post, dala pa rin ang kanilang sagisag hanggang ngayon.
Dude, tingnan mo ang lalaking ito!
Tingnan ang sakit na balat na ito.
Ang sarap magtayo ng tent natin dito.
Oops...
May camera sa taas.
- Saan ka nakakakita ng camera? - Sa paligid ng sulok.
Sigurado akong hindi ito surveillance camera. Nawasak na ang lahat.
Ito ay magiging isang webcam na nagbo-broadcast ng live na view na ito.
Iyan ay medyo cool dahil maaari mong palaging makita ang kasalukuyang panahon at kung ito ay maganda para sa hiking o skiing.
Ito ang webcam.
Sa ngayon, ang site na ito ay higit na natutulog para sa mga sports sa taglamig, higit sa lahat ay napapabayaan dahil sa mga hadlang sa ekonomiya.
Patuloy pa rin ang pagbangon ng Sarajevo mula sa magulong nakaraan nito.
Sinasabi ng ilang kuwento na ang podium ng nagwagi sa pinakadulo ng mga ski jump ay muling ginawa para sa mga execution sa panahon ng conflict, ngunit hindi namin ma-verify ang mga claim na ito.
Iyan ay medyo kahanga-hanga. At sa ngayon, maraming grupo dito.
May nakita kaming mag-asawang Pranses, ilang Dutch na lalaki, at Germans ay narito rin.
Hindi na ito gaanong atraksyong panturista gaya noon, ngunit nakakaakit pa rin ito ng mga bisita dahil lang sa inabandona.
Ang mga ski jump ay na-block off sa mga bahagi, kaya hindi na sila magagamit para sa kanilang orihinal na layunin.
Ngunit ang mga tao ay umaakyat pa rin sa kanila. Mayroon kang kamangha-manghang tanawin sa lambak mula roon.
Ito ay medyo cool.
Hindi kami nag-iisa dito. Ito ay isang desyerto na lugar, puno ng mga turista.
Halos diyan...
Well, depende sa kung paano mo ito nakikita.
Nagsisimula pa lang ang matarik na bahagi.
Ang pagbabago ng mga lugar ng palakasan na ito, na dating nanindigan para sa kapayapaan at katatagan,
tungo sa eksena ng malupit na digmaan ay isang testamento sa malaganap na kalikasan ng tunggalian.
Ang legacy ng 1984 Winter Olympics ay tila nabasag at pinupunctuated ng mga butas ng bala.
Ang mga lugar na ito na nasalanta ng digmaan ay nagtataglay ng walang hanggang mga pilat ng isang sagupaan na patuloy na naghahati sa mga Balkan hanggang ngayon.
Mayroong isang lugar sa pagitan ng lahat ng mga halaman.
Yan ang deserted hotel na katabi ng camp namin kagabi.
Doon ulit kami matutulog ngayong gabi, dahil medyo tahimik.
Mula rito, makikita mo ang tipikal na tanawin ng Bosnian. Ang galing.
Napakaganda nito at halos hindi nagalaw.
Nagising kami sa hindi inaasahang pangyayari.
Bagama't kami ay nagkamping sa isang malayong lokasyon, daan-daang tao ang lumitaw kaninang umaga isang napakalayo mula sa aming tolda.
Napagmasdan namin ang isang malungkot na seremonya na nagaganap sa sementeryo ng militar malapit sa mga guho ng hotel.
Noon ay ika-6 ng Agosto, isang araw ng pagluluksa na aming natutunan, na minarkahan ang isang mahalagang sandali para sa bansa.
Noong Agosto 1992, malapit nang sakupin ng mga hukbong Serbiano ang mahalagang lugar na ito sa labas ng Sarajevo,
kung saan may tanging daan patungo sa kabisera, na nasa ilalim pa rin ng kontrol ng Bosnian.
Ang kalsadang ito ay isang lifeline para sa Sarajevo, bahagi ng isang mahalagang koridor upang matustusan ang lungsod.
Ang mga nahulog na tagapagtanggol ay ginunita sa pagtitipon na ito.
Sa sandaling ito, sa gitna ng mga alingawngaw ng kasaysayan, nasulyapan natin ang makulay na tapiserya ng Bosnia-Herzegovina -
isang bansang mayaman sa pagkakaiba-iba, ngunit puno ng mga hamon ng pagsasama-sama ng malalim na magkakaibang interes.
Bago ang pagbagsak ng Yugoslavia, ang mga kilusang nasyonalista ay radikal na sumalungat dito,
na nag-aapoy sa apoy ng tunggalian na bumalot sa rehiyon sa pagdanak ng dugo.
Gayunpaman, sa araw na ito, tatlong dekada mula nang magsimula ang digmaan, nagkaroon ng pakiramdam ng komunidad at katatagan sa hangin.
Para bang nagsisimula nang maghilom ang mga peklat ng nakaraan.
Totoo sa diwa ng Balkan, hindi nagtagal ay lumapit sa amin ang mga lokal, sabik na ibahagi ang kanilang mga kuwento.
Ang mga tao na ang mga pangalan ay nakasulat doon ay namatay lahat dito sa mga unang labanan ng digmaan.
Dito rin namatay ang kapatid ng tatay ko.
Ang kanyang pangalan ay nasa kanang ibaba ng gitnang plato.
Nasa Germany ako noong namatay siya.
Sampung taong gulang ako nang mangyari iyon.
Noong panahon ng digmaan, nang sumalakay ang mga Serb.
Nagbahay-bahay sila at pinagmamalupitan ang ating mga tao.
Lumaki kami sa isang lugar na may iba't ibang kultura at relihiyon.
Hindi namin itinuro kung sino at ano ka. At pagkatapos, nangyari ang digmaan.
Doon nagsimula silang ituro na ikaw ito at ikaw iyon.
Ang pagkilala sa iyo sa pamamagitan ng kung ano ang iyong relihiyon.
Naiwan kami sa kalye dahil ang building na tinitirhan namin,
isang multi-apartment building ay tuluyan nang binomba ng mga kapitbahay namin.
At ang tatay ko...
Sinasabi ng nanay ko na hindi relihiyon ang problema ng digmaan.
Ang mga pulitiko ang naging sanhi nito.
Tignan mo to!
Mayroong hindi lamang isang partikular na relihiyon. Marami ring ibang tao dito.
Hindi lang sila Muslim at sakop; may iba pang mga tao dito mula sa iba't ibang relihiyon.
Sino ang pumupunta at bumisita, at tamasahin ang kapaligiran. Tingnan kung gaano ito kaganda.
Makakahanap ka ng kaunting kapayapaan dito.
Ngayon, ako ay nasa isang ganap na naiibang setting kaysa karaniwan.
Kasalukuyan akong nasa Brazil, kung saan ako titira sa susunod na tatlong buwan.
Gayunpaman, nagtatrabaho kami ni Marco ng full-time para dalhin ka sa season na ito ng "Balkan Detours".
Maraming salamat sa lahat ng aming mga donor na ginawang posible ang format na ito sa kanilang suportang pinansyal.
Isang espesyal na shoutout ang napupunta kay Lukas, na siyang humahawak sa lahat ng musika at disenyo ng tunog para sa seryeng ito.
Noong inilunsad namin ang aming crowdfunding campaign para simulan ang "Balkan Detours", inalok ni Lukas ang kanyang kadalubhasaan nang pro bono.
Siya ay isang propesyonal na kompositor mula sa Balkans na may kahanga-hangang portfolio, na naka-score para sa mga pelikula, patalastas, at higit pa.
Ang pagkakaroon ng isang tao sa team na nakatuon lamang sa pagpapaganda ng aming nilalaman ay tunay na gumagawa ng isang pagkakaiba, at si Lukas ay magaling dito!
Upang marinig ang higit pa sa kanyang trabaho, maaari kang makahanap ng mga link sa paglalarawan ng video.
Siguraduhing ipaalam sa amin ang iyong mga saloobin sa musika ng "Balkan Detours" na lahat ay binubuo niya.
Kung gusto mong tulungan kaming gumawa ng higit pang mga ganitong video, isaalang-alang ang pag-pledge sa Patreon,
pagiging miyembro ng channel sa YouTube, o tingnan ang aming webshop sa www.bwturbex.com.
Ang aming channel ay umaasa sa pinansyal na suporta ng aming madla, at lubos naming pinahahalagahan ang bawat uri ng suporta.
Manatiling nakatutok para sa mga bagong video sa susunod na buwan, kasama ang isang malaking anunsyo.
See you then!